Հոգեբանության մեջ հայտնի «Պատրանքային ճշմարտության էֆեկտ» կոչվող այս մեխանիզմը, որը նոր չէ, ժամանակակից տեղեկատվական պատերազմներում դարձել է ամենաարդյունավետ գործիքներից մեկը։
Մարդու ուղեղը չափազանց էներգատար համակարգ է, որը մշտապես փորձում է խնայել ռեսուրսներ։ Երբ որևէ պնդում, լուր կամ նույնիսկ բացահայտ սուտ անընդհատ կրկնվում է տարբեր ալիքներով, կայքերով, էջերով և մեկնաբանություններում, ուղեղի համար այն «մարսելը» հեշտանում է։ Ժամանակի ընթացքում այդ տեղեկատվությունը սկսում է թվալ ծանոթ, իսկ ծանոթը, ինչպես հայտնի է, ուղեղը հաճախ շփոթում է ճշմարտության հետ։
Այսպես է ձևավորվում պատրանքը՝ ոչ թե ապացույցի, այլ կրկնության միջոցով։
Ժամանակակից մեդիա համակարգերը սա շատ լավ գիտեն։ Այդ պատճառով էլ հաճախ նրանց իրական ապացույցներ պետք չեն։ Բավական է նույն թեզը հարյուրավոր անգամներ տարածել տարբեր էջերով, բոտերով, ալիքներով, «փորձագետներով» ու ֆեյքային քննարկումներով, և հասարակության մի հատված սկսում է դա ընկալել որպես իրականություն։
Սա հատկապես վտանգավոր է քաղաքական դաշտում։ Երբ ընդդիմությունը ամբողջությամբ կենտրոնանում է իշխանության տարածած յուրաքանչյուր սուտը հերքելու վրա, ինքն էլ ակամայից սկսում է մասնակցել նույն ստի բազմապատկմանը։ Ամեն նոր պատասխան, ամեն նոր արձագանք, ամեն նոր քննարկում կրկին շրջանառության մեջ է դնում նույն թեզը՝ ավելի մեծացնելով դրա լսարանը։
Արդյունքում քաղաքական օրակարգը շարունակում է թելադրել նա, ով առաջինն է նետել տեղեկատվական «խայծը»։ Իսկ մնացած բոլորը սկսում են վազել այդ խոսույթի հետևից։
Տեղեկատվական պատերազմներում ոչ միշտ է հաղթում նա, ով ճիշտ է, հաճախ հաղթում է նա, ով կարողանում է իր նարատիվն անընդհատ պահել հանրային ուշադրության կենտրոնում։ Եվ եթե հասարակությունը չի սովորում տարբերել կրկնվող քարոզչությունը փաստերից, ապա նույնիսկ ամենաանհեթեթ սուտը ժամանակի ընթացքում սկսում է ընկալվել որպես «ընդունված իրականություն»։
Վազգեն Պետրոսյան
Հայաստանի Ժողովրդային Շարժման համակարգող, թուրքագետ
