Իշխանության մեծ ստը և դրա կրկնությունը

Հայաստանում իշխանության կողմից զանգվածային մանիպուլյացիայի գործիքներից առանձնանում են «մեծ ստը» և դրա անդադար կրկնությունը։ Այս մեթոդի էֆեկտիվությունը հիմնված է այն փաստի վրա, որ փոքր սուտերը, որոնք մարդիկ հաճախակի են ասում, արդեն ստեղծում են մի մթնոլորտ, որտեղ իշխանության կողմից արտահայտված ավելի մեծ ստերը ընկալվում են որպես ճշմարտություն։ Եթե իշխանությունը, որը հասարակության աչքում ունի հեղինակություն, հայտարարում է ստամոքսը լցնող ստ, ապա շատերը հակված են հավատալու, որ այդպիսի բան չի կարող սուտ լինել։ Եվ երբ այդ ստը կրկնվում է անընդհատ, այն դառնում է հավատալի և ընդունվում որպես ճշմարտություն։

Այս երևույթը մեզանում իր ամենաակնառու դրսևորումն ունեցավ 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմի ժամանակ՝ «հաղթում ենք» կամ «հաղթելու ենք» հեշթեգի միջոցով։ Այս կեղծիքը, որը հանրությանը ներկայացվում էր որպես ռազմական հաջողություն, հետագայում դարձավ իշխանության կողմից ընդդիմությանը հարձակվելու հիմք։

Պարտությունից հետո, նույնիսկ երբ լրագրողները բացահայտում էին իշխանության ներկայացուցիչների կողմից սուտ խոսք, վարչապետը հակադարձում էր մանկական պաշտպանությամբ՝ «ես նման բան եմ ասել» կամ «չեմ հիշում»։ Սակայն սուտ խոսելու այս պրակտիկան պետք է ինստիտուցիոնալիզացվեր։ Իշխանության կողմից ստեղծված կեղծիքը պետք էր հիմնավորվեր պետական կառույցների կողմից, որոնք իրենց աշխատանքը պետք էր արդարացնեին պետբյուջեի միջոցներով։

Այս գործընթացի գագաթնակետը ընտրական քարոզարշավի ընթացքում ընդդիմությանը կասկածելն էր ընտրակաշառք բաժանելու մեջ։ Չնայած այս մեղադրանքի հիման վրա վերջին կես տարում հարուցվել է ավելի շատ քրեական գործ, քան 20 տարվա ընթացքում, սակայն հիմնական կեղծիքը ոչ թե կաշառքի բաժանումն էր, այլ հարուցվող անընդհատ քրեական գործերի հոսքը։ Այս մեթոդի միջոցով իշխանությունը կազմալուծում էր ընդդիմադիր երեք քաղաքական ուժերի նախընտրական գործունեությունը՝ միաժամանակ ձևավորելով զանգվածային գիտակցության մեջ այն կարծրատիպը, թե ընտրակաշառքը բաժանվում է հենց այդ կուսակցությունների ղեկավարների կողմից։

Այս կեղծիքի հավաստիությունը բարձրացնելու համար հանրությանը ներկայացվում էին հեռախոսային խոսակցություններից մոնտաժված ձայնագրություններ, որոնք նախկինում չէին հանդիպել հայաստանյան իրավական պրակտիկայում։ Քանի որ նման տեղեկատվությունը պետք է գաղտնի լիներ նախաքննության ընթացքում, դրա հանրայնացումը հանրությանը հավատալու միակ հիմքն էր թողնում։

Այսպիսով, իշխանությունը հասարակությանը հավատացնելու էր, որ ընդդիմությունը կաշառք է բաժանում, ինչը լեգիտիմացնում էր ապօրինի ձերբակալությունները։ Իրեն իրեն «գրագետ» և «խելացի» համարող խմբի անդամները, զարմանալիորեն, չէին հարցնում, թե ինչու է ընդդիմությունը շարունակում կաշառք բաժանել այն բանից հետո, երբ սկսվել էին ձերբակալությունները։

Իշխանության կողմից կատարված «ընտրակաշառքը»՝ թոշակի բարձրացումն ու առողջապահության անվճար ապահովագրությունը, այդ խմբի կողմից ընկալվեց որպես «քաղաքական խորամանկություն», այլ ոչ թե քրեորոն։ Այնինչ, դա սկզբունքի խախտում էր, քանի որ նման միջոցառումները չեն ամրագրված պետական բյուջեում։ Ստացվում է, որ օրենք խախտելը «քաղաքական խորամանկություն» է, իսկ պետական միջոցներով կատարվածը՝ «մի բան չի»։

Այսպիսով, իշխանությունը, հիմնվելով իրենց ստեղծած մեծ կեղծիքի վրա, հակակոռուպցիոն կոմիտեի միջոցով դիմում է արդարադատության նախարարին՝ պահանջելով օրենսդրական փոփոխություններ կատարել, որոնք կթույլ տան ընդդիմադիր քաղաքական ուժերին արգելել ԱԺ ընտրություններին մասնակցելը։ Այս գործողությունը հայտնի է որպես մոլդովական սցենար, որը, եթե իրականություն դառնա, կլինի իշխանության կողմից հասարակության մանիպուլյացիայի ամենաակնառու դրույթը։