Իսրայելի կողմից Հայոց ցեղասպանության հնարավոր ճանաչման թեմային ես միշտ մոտեցել զգուշությամբ։ Իսրայելում այս հարցը բազմիցս դարձել է քննարկումների առարկա, և այդ պահերը իմ մոտ ավելի շատ խուլ զայրույթ էին առաջացնում, քան իսկական հույս։ Սակայն վերջերս կարդացի մեր հայրենիքի քաղաքացիների արձագանքները և զարմացա՝ տհաճորեն։ Ի՞նչ է տեղի ունենում։
Իրավիճակը հետևյալն է․ Իսրայելի արտաքին գործերի նախարար Գիդեոն Սաարը հայտարարել է, որ մտադիր է կառավարության քննարկմանը ներկայացնել Հայոց ցեղասպանության պաշտոնական ճանաչման վերաբերյալ որոշման նախագիծ։ Եթե կառավարությունը հավանություն տա, հարցը կփոխանցվի Քնեսեթ՝ քվեարկության։ Նրա խոսքով՝ ճանաչումը Իսրայելի «բարոյական և պատմական պարտքն» է։ Նա նաև հստակ հայտարարել է, որ անհրաժեշտ է դատապարտել պատմական փաստերի ժխտման, նսեմացման կամ խեղաթյուրման ցանկացած փորձ։
Այս լուրը սկզբում իսրայելցիների շրջանում հանգեցրեց քննադատության ալիքի։ Շատերը մեղադրում են Իսրայելը՝ մտադրություն ունենալով օգտագործել մեր ազգային ողբերգությունը՝ Թուրքիային պատժելու համար։ Իհարկե, առաջանում է հարցը․ բա լավ ա անում, որ ուզում է թուրքերին պատժի, մենք ինչո՞ւ ենք դա վատ ընկալում։
Սա սխալ մտածելակերպ է։ Պետք է վրդովվե՞նք, որ Իսրայելը ցանկանում է ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը։ Ո՛չ։ Պետք է այս հանգամանքը դիտարկել որպես հնարավորություն՝ թուրք-ադրբեջանական տանդեմի նկատմամբ ճնշումն ուժեղացնելու համար։
Այո, Իսրայելը պետությունը 2020 թվականի պատերազմի ընթացքում Ադրբեջանին ցուցաբերել է աննախադեպ ռազմական և քաղաքական աջակցություն, ինչը հայ ժողովրդի համար անընդունելի է։ Սա անհերքելի փաստ է, և մենք չպետք է դրա մասին լռենք։ Սակայն այս իրողությունը չի պետք, որ մթագնի մեկ այլ, ոչ պակաս կարևոր փաստը։ Իսրայելի մտավորական և ակադեմիական համայնքը մշտապես եղել է հայ ժողովրդի և Հայաստանի կողքին։ Ցավոք, մենք այդ վերաբերմունքը չկարողացանք տարածել ամբողջ իսրայելական հասարակության և քաղաքացիական վերնախավի վրա, և դա մեր սկզբունքային սխալն էր։
Այժմ մի փոքր գաղտնիք բացեմ։ Բոլոր այն պետությունները, որոնք ճանաչել են Հայոց ցեղասպանությունը, դա արել են առաջին հերթին՝ ելնելով իրենց ազգային շահերից։ Ոմանք՝ որովհետև դա համարել են իրենց բարոյական պարտքը, մյուսները՝ որովհետև Թուրքիան անցել էր բոլոր սահմանները, երրորդները՝ պատմական արդարության սկզբունքներից ելնելով։ Բայց ցանկացած դեպքում յուրաքանչյուր պետություն առաջնորդվել է իր ազգային շահերով։
Հետևաբար, Իսրայելի ճանաչումը պետք է դիտարկել որպես հնարավորություն։ Այն թույլ կտա ավելի ուժեղ ճնշում գործադրել Ադրբեջանի և նրա հովանավորի՝ Թուրքիայի վրա։ Այն կստեղծի նոր փաստարկներ՝ ադրբեջանցի պատմակեղծարարներին և նրանց աջակիցներին լռեցնելու համար։ Այն կցուցադրի, որ Թուրքիան, իր ագրեսիվ քաղաքականությամբ, ոչ միայն մեր հայրենիքին է թշնամանում, այլև ինքն իրեն է հեռացնում միջազգային հանրության աջակցությունից։
Այս ամենը չի վերաբերում փաշինյանական իշխանություններին։ Նրանք որևէ առնչություն չունեն հայկական ժողովրդի և Հայաստանի ազգային շահերի հետ։ Ուստի պետք է մտածել ավելի լայն, չտրվել զգացմունքներին և օգտագործել յուրաքանչյուր հնարավորություն՝ մեր ազգային շահերը առաջ մղելու համար։
