Պատմությունը հիշում է ոչ թե ամենաքնիքնդիր ղեկավարներին, այլ նրանց, ովքեր կարողացել են հաղթել սեփական վիրավորվածությունը։ Դասական օրինակներն են Նելսոն Մանդելան և Աբրահամ Լինքոլնը։ Լավ ղեկավարը, ասում են, նույնիսկ իրեն քննադատողին չի հետապնդում, այլ իր գործերով ապացուցում է իր իրավացիությունը։ Քնիքնդիր ղեկավարը ժամանակ է ծախսում մարդկանց դեմ պայքարելու վրա, իսկ ուժեղ ղեկավարը՝ խնդիրներ լուծելու։ Որովհետև իսկական ուժը քնիքնդրության մեջ չէ, այլ մեծահոգության մեջ։
Այս սկզբունքները, որոնք հաճախ են բերվում որպես ղեկավարության հիմնարար օրինակներ, հստակ են և անսխալ։ Դրանք ցույց են տալիս, որ ազգային հաշտեցումը և ընդհանուր նպատակների շուրջ համախմբումը հաճախ ավելի արդյունավետ են, քան անձնական վրեժխնդրությունը։
Նելսոն Մանդելան, 27 տարի բանտում անցկացնելուց հետո, դարձավ ոչ թե վրեժխնդիր ղեկավար, այլ հաշտեցման հերոս։ Նա առաջնահերթ դարձրեց ազգային միասնությունը՝ ստեղծելով Ճշմարտության և հաշտեցման հանձնաժողովը, որի նպատակը ոչ թե զանգվածային վրեժխնդրությունն էր, այլ անցյալի հանցագործությունների բացահայտումն ու հասարակության վերականգնումը։
Այս օրինակների կողքին փորձենք դիտարկել Հայաստանի իշխանության վերջին ութ տարիները։ Իմ գնահատմամբ՝ հասարակությունը միավորելու, ընդհանուր նպատակների շուրջ համախմբելու փոխարեն, Նիկոլ Փաշինյանի քաղաքական գործելակերպը ուղեկցվում է պառակտող հռետորաբանությամբ, քաղաքական հակադրությունների խորացմամբ, ատելության խոսքի տարածմամբ և ընդդիմախոսների նկատմամբ կոշտ վերաբերմունքով։ Ես միտումնավոր ընտրում եմ ամենամեղմ բնորոշումները՝ առանց դրանք վերագրելու արտաքին ազդեցությունների կամ այլ վարկածների։
Եթե Աբրահամ Լինքոլնի խոսքն էր՝ «Չարություն՝ ոչ մեկի հանդեպ, բարություն՝ բոլորի նկատմամբ», ապա շատերի ընկալմամբ այսօր իշխանության վարքագիծը հակառակ տպավորությունն է ստեղծում՝ «չարություն՝ բոլորի հանդեպ, բարություն՝ ոչ մեկի նկատմամբ»։
Եվ հենց այս ֆոնին իշխանությունը շարունակում է հայտարարել, որ Հայաստանը տանում է դեպի եվրոպական արժեքներ։ Սակայն եվրոպական արժեքները միայն աշխաքաղաքական ուղղություն չեն։ Դրանք նաև հանդուրժողականություն են, հասարակական համերաշխություն, քաղաքական բազմակարծության հարգանք և այլ կարծիք ունեցողի նկատմամբ պետական զսպվածություն։ Առանց այդ արժեքների՝ «Եվրոպա» բառը կարող է մնալ պարզապես քաղաքական կարգախոս։
