Երբ բնական բանականությամբ հնարավոր չի մեկնաբանել իրադարձությունները, մնում է ապավինել արհեստական բանականությանը։ Այսպիսի մտքեր են ծագում, երբ նայում ես աշխարհի ներկայիս իրավիճակին, երբ գերտերությունները ոչ միայն չեն դատապարտում, այլև ողջունում են Հայաստանի նկատմամբ իրականացվող անարդարությունը։
Այսպիսի անհուսալի թվացող իրավիճակում պետությունը և ազգային դիմագիծը չկորցնելու համար համաշխարհային պատմությունն ու ռազմավարական գիտությունը հուշում են մի քանի հստակ քայլեր, որոնք պետք է արվեն ներսից։
1. Հրաժարում «Աշխարհաքաղաքական Ռոմանտիզմից»
Առաջին և ամենակարևոր քայլը սեփական պատրանքների սպանն է։ Մենք պետք է դադարենք փրկիչներ ման գալ աշխարհի քարտեզի վրա՝ լինի դա Մոսկվայում, Վաշինգտոնում, Փարիզում, թե Բրյուսելում։ Ոչ մի գերտերություն պատրաստ չէ զոհել իր զինվորին կամ իր տնտեսական շահը (օրինակ՝ ադրբեջանական գազը կամ թուրքական գործոնը) հանուն հայկական արդարության։ Երբ դադարում ես ակնկալել, դադարում ես նաև հուսահատվել ու սկսում ես հույսդ դնել միայն սեփական ուժերի վրա։
2. Պետության Ներքին Միջուկի Ամրացում (Ասիմետրիկ Դիմադրություն)
Երբ դու չունես մեծ ռեսուրսներ, քո միակ շանսը քո եղած ռեսուրսի առավելագույն էֆեկտիվությունն է։ Պատմության մեջ քիչ չեն դեպքերը, երբ փոքր պետությունները կարողացել են գոյատևել թշնամական միջավայրում (օրինակ՝ Իսրայելը, Սինգապուրը, Շվեյցարիան)։
Այսպիսի դիմադրությունը հիմնված է երեք հիմնական սյուների վրա․
Որակյալ և տեխնոլոգիական բանակ: Եթե հնարավոր չէ քանակով հաղթել, պետք է հաղթել որակով, անօդաչու համակարգերով, ներքին ռազմարդյունաբերությամբ և բացառիկ կարգապահությամբ։
Խելացի տնտեսություն: Տնտեսության թվայնացում և բարձր տեխնոլոգիաների զարգացում, որոնք պետությունը կդարձնեն ճկուն և դիմացկուն արտաքին ցնցումների նկատմամբ։
3. «Ուժերի Հավասարակշռության» Փնտրտուք, այլ ոչ թե «Տերերի»
Եթե գերտերությունները ողջունում են այս վիճակը, նշանակում է՝ մենք պետք է փնտրենք այնպիսի դաշնակիցներ, որոնց շահերը կենսականորեն համընկնում են Հայաստանի տարածքային ամբողջականության հետ։
Օրինակ՝ Իրանի համար Սյունիքի կորուստը և Թուրքիա-Ադրբեջան ուղիղ կապի հաստատումը (աշխարհաքաղաքական շրջափակումը) էկզիստենցիալ սպառնալիք է։ Հնդկաստանի համար Ադրբեջան-Պակիստան-Թուրքիա ռազմական առանցքի ուժեղացումը վտանգավոր է սեփական անվտանգության տեսանկյունից։ Այսպիսի ընդհանուր շահերի վրա պետք է կառուցվեն իրական, գործնական հարաբերություններ, այլ ոչ թե դատարկ հռչակագրերի։
4. Ազգային Կոնսոլիդացիա և Ապատիայի Հաղթահարում
Ամենամեծ վտանգը ոչ թե արտաքին թշնամին է, այլ ներքին հոգեբանական կոտրվածությունը։ Թշնամու գլխավոր նպատակը հայ մարդուն ներշնչելն է, որ «դուք ոչինչ չեք կարող փոխել», «դուք դատապարտված եք»։ Երբ հասարակությունը մտնում է ապատիայի մեջ, պետությունը հանձնվում է առանց կռվի։ Սա կանխելու համար անհրաժեշտ է ձևավորել նոր, պետականակենտրոն էլիտա, որը հանրությանը ցույց կտա ոչ թե լացի ու զոհի կարգավիճակը, այլ կազմակերպվելու և հակահարված տալու հստակ ծրագիր։
Պետությունները չեն կորչում այն ժամանակ, երբ նրանց վրա հարձակվում են։ Պետությունները կորչում են այն ժամանակ, երբ նրանց ներսում ապրող մարդիկ դադարում են պաշտպանել այն։ Գերտերությունների վերաբերմունքը կփոխվի միայն այն ժամանակ, երբ Հայաստանը միջազգային ասպարեզում հանդես գա ոչ թե որպես խնդրող կամ զոհ, այլ որպես սեփական ատամները ցույց տալու պատրաստ գործոն։
