Իրանի շուրջ իրավիճակը՝ ռազմական գործողությունների ֆոնին

Իրանի ռազմական հարձակումների և դրանց հաջորդած իրադարձությունների շուրջ տարածաշրջանում և աշխարհում լարվածությունը հասել է առավելագույնի։ Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը հայտարարել է, որ ցանկացած երկիր, որը Իրանի տարածքից հրթիռներ կամ դրոններ կօգտագործի իրեն դեմ հարվածելու համար, կհետևի նույն ճակատագրին։ Ըստ այդ հայտարարության՝ Իրանի տարածքից դուրս ԱՄՆ-ի և Իսրայելի դեսպաններին արտաքսող երկրները կստանան ազատ նավագնացության երաշխիք Հորմուզի նեղուցում։

Այս հայտարարությունը հաջորդեց մի շարք իրադարձությունների։ Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը հեռախոսազրույցի ընթացքում Իրանի դեմ հարվածները որակել է որպես «ոչ օրինական», մինչդեռ Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանը հրաժարվել է ճանաչել Թուրքիայի ուղղությամբ հրթիռների արձակումը։ Նմանատիպ ժխտում է արել նաև Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հետ հեռախոսազրույցի ընթացքում՝ վերաբերյալ Նախիջևանի օդանավակայանի դեմ հարձակումներին։

Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարությունը հայտնել է, որ երկու հարձակումներից մեկը խփվել է հակաօդային պաշտպանության համակարգերի կողմից։ Այս իրադարձությունները հանգեցրել են տարածաշրջանում ադրբեջանական վտարանդիության աղբյուրների կողմից Ադրբեջանի հակաօդային պաշտպանության համակարգերի արդյունավետության կասկածներին։

Այս ֆոնին զարմանալիորեն փոփոխվեց իրանա-ադրբեջանական հարաբերությունների դինամիկան։ Մարտի 10-ին Ալիևի անմիջական հրահանգով Ադրբեջանի արտակարգ իրավիճակների նախարարությունը Իրանին մարդասիրական օգնություն է ուղարկել։ Բեռները, որոնք տեղափոխվում են ավտոմեքենաներով, կհասցվեն մինչև իրանական Աստարա քաղաք։ Այս քայլը հակադրվում է Ալիևի նախորդ, շատ ավելի կտրուկ հայտարարություններին, որոնցում նա Իրանի ղեկավարությանը սպառնում էր «երկաթե բռունցքով» հարվածով։

Այս իրադարձությունների համատեքստում նշանակալի է նաև ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի և Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի միջև հեռախոսազրույցը։ Թրամփը սոցիալական ցանցերում գրառում է կատարել՝ հայտարարելով, որ Իրանի դեմ պատերազմում բոլոր նպատակները հասել են և առաջիկայում մարտական գործողությունները կդադարեն։ Իրանական կողմը, սակայն, հրադադարի դեմ է և պնդում է, որ պատերազմը պետք է ավարտվի համապարփակ համաձայնությամբ։

Այս իրադարձությունների շարանը ցույց է տալիս տարածաշրջանում ընթացող բարդ և անկանխատեսելի գործընթացներ, որոնցում ռազմական լարվածությունը, դիվանագիտական ջանքերը և ներքաղաքական հաշվարկները փոխակերպվում են միմյանց մեջ՝ ստեղծելով նոր, հաճախ անսպասելի դինամիկա։