Պատմության ճշմարտությունը, ոչ թե քաղաքական հաշվարկները

Իմ հիմնական գործունեությունը ճարտարապետական է, սակայն վերջին տարիներին իմ ուշադրությունը գրավել է հայոց պատմության այն անդորրը, որը մերօրյա քաղաքական կամայականության պատճառով շատ հաճախ դառնում է կեղծիքի ու մոլորության օբյեկտ։ Այս հիմնական մտքի շուրջն է կառուցվել իմ վերջին աշխատանքը՝ «Անդրանիկը և Հայաստանի Հանրապետության ծնունդը» փաստաթղթերային ֆիլմը։

Այս ֆիլմի ստեղծման հիմնական պատճառը ոչ թե ինքնակամ ցանկությունն էր, այլ ծանր, գոյաբանական վիճակ, որը մեր երկրում ստեղծվել է։ Պատերազմից հետո, երբ ՈՄԱ-ի զորամասերն անզոր ու ամոթահար հետ էին գալիս Արցախից, ես զգացի այն ահռելի անդունդը, որը բաժանում էր մեզ 1918-1920 թվականների հերոսներից, առավել ևս՝ 100 տարի առաջվա այն հսկաներից, որոնք առանց պետական օժանդակության հաջող էին պահել հայրենի տարածքները։ Անդրանիկի ու Նժդեհի ժամանակները շատ ավելի ծանր էին, բայց խարսխված էին իրապես հզոր անհատականությունների ուսերին։

Այս պատմությունը, որը շատ ավելի բեկումնային ու մասշտաբային էր, քան Նժդեհի պատմությունը, որը մի փոքր շոշափելի էր դարձել հանրապետականների օրոք, միտումնավոր ստվերված էր։ Իրական պատմությունը կոծկելու, կեղծիքի շղթան անընդհատ իրար փոխանցելու արդյունքում այսօրվա պարտվողական իշխանավորը վստահ է, որ եթե անգամ մի գյուղի սահմաններով ՀՀ նոր տարածքների անկախություն հռչակի, մի սերնդի հայհոյանք ուտելուց հետո կունենա բոլոր հնարավորությունները՝ հաջորդիվ սեփական արձանի «խոյացմանը» տվյալ գյուղի կենտրոնական հրապարակում՝ համարվելով գյուղի հիմնադիր։

Այս ֆիլմը 2022-2024 թվականներին ցուցադրվեց 50-ից ավելի անգամ, տարբեր մարզերում, Երևանի գլխավոր կինոթատրոններում, ԱՄՆ-ում։ 2025 թվականից շրջանառության մեջ է նրա շարունակությունը՝ «Հրէ Օղակի Կենտրոնում» ֆիլմը։ Այս աշխատանքը ստեղծվել է բացառապես մեր թիմի՝ Դավիթ Ստեփանյանի, Հարություն Աստվածատրյանի, Կարեն Մանջիկյանի և Սիրարփի Ենգիբարյանի՝ անձնական միջոցներով, առանց որևէ դրամական աջակցության։ Մենք 5 տարի շարունակ ուսումնասիրել ենք Հայաստանի ազգային արխիվի հարուստ ռեսուրսները՝ փաստաբանների հղումներով, բաց թողնված համատեքստերն ենք գտել և կտրտված շղթաները միացրել։

Իմ հիմնական նպատակը ոչ թե ֆիլմ ստեղծելն էր, այլ բարձրաձայնելու ճշմարտության մասին։ Իմ հայացքով, հայոց պատմության այդ մեծագույն հերոսի՝ Անդրանիկի նկատմամբ հետևողականորեն շարունակվող անարդար վերաբերմունքը, ինչը նաև մերօրյա բարոյական անկման և դրանից բխող ծանր, գոյաբանական վիճակի պատճառներից է, պահանջում էր արձագանք։

Ինչ վերաբերում է ներկայիս քաղաքական իրավիճակին, ես կարծում եմ, որ մեր ժողովուրդը չպետք է կողմնորոշվի 19 միավորի միջև։ Օրվա իշխանություններին լուրջ մրցակից է Սամվել Կարապետյանի թիմը, որը, թեև դեռ խմորումների մեջ է, բայց ունի լուրջ ռեսուրս և թեզերով բավականին մարտունակ է։ Սակայն ամենակարևորը, որ նաեւ շոշափում է այն թեման, որի շուրջ շատերը խուսափում են՝ ադրբեջանցիների հնարավոր մուտքը Հայաստան։ Իմ կարծիքով, ոչ մի քաղաքական ուժ չի կարող լինել վստահելի, եթե խուսափում է այս հարցը քննարկելուց։

Իմ հիմնական հավատը այն է, որ մեր երկիրը ճգնաժամից հանելու միակ արժանապատիվ ճանապարհը համաժողովրդական համախմբումն ու հեղափոխությունն է, ոչ թե ընտրություններով փոփոխությունը։ Բոլոր ընդդիմադիր ուժերը պետք է միասնական փողոցային հարթակ ստեղծեն՝ թե՛ նախընտրական, թե՛ հետընտրական զարգացումներին պատրաստվելով։