Այսօր տեղի ունեցավ ողջունելի միջոցառությունը, որին մասնակցեցին Իրանի փոխնախագահ Համիդ Փուրմոհամադին, Հայաստանի փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանը եւ այլ պաշտոնատար անձինք։ Դա Քաջարանի 7,2 կիլոմետրանոց թունելի շինարարության մեկնարկն էր, որը Հյուսիս-Հարավ մայրուղու հիմնական մասն է կազմելու։ Այս նախագիծը նախատեսվում է ոչ միայն կրճատել ճանապարհի երկարությունը մոտ 14 կիլոմետրով, այլեւ բարելավել երթեւեկության արագությունը եւ անվտանգությունը՝ հատկապես ձմռան ամիսներին, երբ Մեղրու լեռնանցքը դառնում է անցանցելի։
Թեեւ նախագիծը ունի իր ռազմավարական նշանակությունը, սակայն դրա իրականացման գործընթացը եւ ժամկետները բազմաթիվ հարցեր են առաջացնում։ Կառուցումը, որի համար նախատեսված է 6 տարի, կիրականացվի Կայունացման եւ զարգացման եվրասիական հիմնադրամի 200 միլիոն դոլար վարկային միջոցներով եւ Հայաստանի Հանրապետության 195 միլիոն դոլար համաֆինանսավորմամբ։
Սակայն պաշտոնական լրահոսում լռում է այն մասին, որ նախագծի ավարտը կամ ծրագրի բարձր արժեքը, ինչպես նաեւ Հյուսիս-Հարավ մայրուղու ընդհանուր դանդաղ ընթացքը, հաճախ ենթարկվել են ժամկետների ուշացումների։ Իրավիճակը եւս ավելի բարդանում է, երբ հաշվի ենք առնում, որ 2022 թվականին Իրանի կողմը նախատեսում էր թունելի շինարարությունը սկսել արդեն 2023 թվականի գարնանը, սակայն այն հետաձգվեց մոտ երեք տարով՝ մրցութային եւ նախագծային քաշքշուկների պատճառով։
Ավելի վաղ, 2021-2026 թվականների կառավարական ծրագրի համաձայն, Սիսիան-Քաջարան եւ Քաջարան-Ագարակ ճանապարհահատվածների, ներառյալ Քաջարանի թունելի ամբողջական կառուցումը, պետք է ավարտվեր մինչեւ 2026 թվականը։ Այսպիսով, ծրագրի ներկայիս մեկնարկը տեղի է ունենում ավելի ուշ, քան նախկինում նախատեսված էր։
Այս նախագծի ամենամեծ թերությունը, թերեւս, այն է, որ ռազմավարական նշանակություն ունեցող մայրուղին կառուցվում է առանձին, իրարից կտրված հատվածներով։ Օրինակ՝ Քաջարանի թունելի շինարարության մեկնարկը տրվել է, սակայն դրան նախորդող եւ ծանր պայմաններում անցանելի դարձնելու համար անհրաժեշտ բարդագույն Սիսիան-Քաջարան (60 կմ) հատվածի շինարարությունը դեռեւս չի սկսվել։ Այսպիսով, միայն Քաջարանի թունելը չի կարող լուծել փոխադրումների արագության եւ անվտանգության հարցը, քանի դեռ պատրաստ չեն հարակից բոլոր բարդ լեռնային հատվածները։
Այս հարցին պատասխանելով «Հյուսիս-Հարավ» ծրագրի իրականացման գրասենյակի նախկին ղեկավար Ֆելիքս Փիրումյանը նշել է, որ եթե այդ թունելը կառուցվի, դրանով կարելի կլինի հասնել ոչ միայն Քաջարան, այլեւ Կապան եւ Մեղրի։ Նա նաեւ նշել է, որ 6 տարին 7,2 կմ թունել կառուցելու համար երկար ժամանակ չէ՝ համեմատելով այն Իջեւան-Հրազդան երկաթգծով Մեղրաձորի թունելի կառուցման հետ, որը ավարտվել է 1987 թվականին՝ սկսվելով 1971 թվականին։
Այնուամենայնիվ, այս նախագծի ազդեցությունը մեծ է լինելու Սյունիքի էկոհամակարգի վրա։ Փիրումյանը նշել է, որ թունելի դեպքում վնաս չի լինի, քանի որ կառուցումը կիրականացվի այնպես, որ բնությունը չփչացնեն՝ օգտագործելով կամուրջներ եւ թունելներ, այլ ոչ թե հսկայական հողային պաստառներ։
